Zelfvoorzienend Leven Wiki - Recently Updated Pages

Leemvloeren

willemvroon — Wed, 09 Jan 2008 08:55:50 CST

De techniek houdt in dat men verscheidene lagen leem over een laag zand of gravel stampt. Soms voegt men verharders toe in de vorm van bloed, kalk, cement of lijm. Men laat deze lagen drogen. Scheurtjes vult men op met meer leem. In de onderste lagen wordt het leem vaak gemengd met stro, om het een betere structuur te geven.
Als de vloer geheel droog is kan men die afwerken met bijv. lijnolie. Ook wordt wel was toegepast om een glad oppervlak te krijgen. Bijkomend voordeel is dat er niet zo gemakkelijk meer vocht in trekt.
De stevigheid van leemvloeren kan vergroot worden door ze weer nat te maken en opnieuw aan te stampen.

Een voordeel van zulke vloeren is dat ze zeer goedkoop aan te brengen zijn.
Een nadeel is de tamelijk lange droogtijd.
Leemvloeren kunnen ook gebruikt worden als basis voor tegelvloeren.
Dikwijls is het nodig een dampdichte folie onder de vloer aan te brengen. Soms is ook een laag isolatie onder de vloer wenselijk.
Leemvloeren zijn niet toepasbaar in natte omgevingen.
Omdat leemvloeren dampdoorlatend zijn, zijn ze ideaal voor voorraad- of wijnkelders.

In een ruimte waarin gerookt wordt, is leem, of het nu om een vloer gaat of om de afwerking van de wanden, letterlijk en figuurlijk een verademing. Het neemt gemakkelijk geuren op en neutraliseert de lucht in de woning.

Puur leem zal bij het indrogen veel te veel krimpen, zodat er overal scheuren zullen ontstaan. Vandaar dat er in de regel zand wordt toegevoegd, om tot een geschikt mengsel te komen.

Bouwen met stro

Anonymous — Sun, 06 Jan 2008 04:15:59 CST

Het bouwen met strobalen is begonnen na de uitvinding van de strobalenpers, eind 1800.
De eerste strobalen huizen werden gebouwd in de graslanden van Nebraska (Verenigde Staten). Hout was schaars en duur en stro en hooi waren rijkelijk voorhanden. Veel van de eerste huizen werden als tijdelijke onderkomens gebouwd. Toen men ontdekte dat de huizen van stro duurzaam en comfortabel waren, werden veel huizen gepleisterd en als permanente bewoning gebruikt. Bij de eerste strobalen huizen die werden gebouwd, werd geen gebruik gemaakt van een houten constructie om het dak te dragen, maar werd het dak gedragen door de strobalen zelf.

Van het begin van 1900 tot 1930 zijn er ongeveer 70 stro - en hooibalen huizen gebouwd. Ongeveer 13 van deze huizen staan er nog steeds en zijn in goede staat. Het grootste deel van de huizen bestaat niet meer. Het merendeel is door de eigenaren verlaten en doordat ze niet werden onderhouden, in verval geraakt.

In het begin van de jaren 50 neemt het bouwen van strobalen huizen langzaam af. Massaal geproduceerd bouwmateriaal, goedkoop en voor iedereen makkelijk te verkrijgen, verdringt de noodzaak om te bouwen met locaal geproduceerd bouwmateriaal.

In de jaren 80 neemt de belangstelling voor strobaalbouw weer toe. Gebaseerd op het idee dat het een goedkope en milieu vriendelijke manier van bouwen is, worden de eerste strobalen huizen gebouwd. Meer een meer mensen raken geinspireerd door deze nieuwe en ecologische manier van bouwen en er ontstaat een ware strobaalbouw beweging.

Ook in Europa, in Rusland en in het Midden-Oosten wordt strobaalbouw ontdekt. Wereldwijd zijn mensen actief om het bouwen met strobalen bekend en geaccepteerd te maken.

In Nederland wordt het eerste strobalen huis in 1945, in Heeze gebouwd. Het is crisistijd, bouwmateriaal is schaars en duur. Strobalen zijn goedkoop en dus wordt er met strobalen gebouwd. Er wordt een skelet gebouwd en daartussen worden strobalen opgestapeld. Helaas bestaat het huis niet meer. De eigenaar heeft, toen hij het huis wilde verkopen, de strobalen vervangen door baksteen. Inmiddels zijn er in Nederland ongeveer 15 strobalen huizen gebouwd.

Het bouwen met strobalen is een milieuvriendelijke manier van bouwen. Stro is een afvalprodukt. Veel landen hebben een overschot aan stro en in deze landen wordt stro verbrand of ondergeploegd. Met name het verbranden van stro is een regelrechte milieuramp. Gelukkig is deze manier in de meeste landen inmiddels verboden. Het verbouwen en oogsten van stro kost minder energie dan het gebruik van ander bouwmateriaal. Bovendien heeft het in vergelijking met bijvoorbeeld bomen een korte groeitijd (1 jaar).

Stro is een natuurlijk materiaal en is biologisch afbreekbaar. Stro isoleert goed en is daarom voor de energierekening erg gezond. Mensen die in een strobalen huis wonen betalen 50% minder voor hun energierekening. Een strobalen huis is warm in de winter en koel in de zomer. Stro is duurzaam, mits een huis goed is gebouwd kan een strobalen huis eeuwen blijven staan.

Een strobalen huis, wat is gestuct met leem is gezonde en prettige leefomgeving. Er is een verhaal bekend van iemand die een strobalen stal bouwde voor zijn renpaarden. Hij vertelde dat hij zag dat de paarden zich er beter in voelden dan in hun oude stal en (geloof het of niet) hun prestaties gingen omhoog. Kortom, mensen en dieren worden er gelukkiger van. Bouwen met strobalen is relatief gemakkelijk en het is leuk!

Een strobaal is makkelijk materiaal om mee te werken en is daardoor voor veel mensen toegankelijk. Strobaalbouw nodigt mensen uit die geen bouwervaring hebben om mee te doen, want iedereen kan de ene strobaal op de andere stapelen. Mensen die normaal niet snel zouden meedoen aan een bouwproces, omdat ze denken dat ze dat niet kunnen, hebben die angst veel minder wanneer het gaat om het bouwen met strobalen. Zo zie je over het algemeen bij strobaalbouw opeens heel veel vrouwen rondlopen, terwijl je in de traditionele bouw bijna geen vrouwen tegenkomt. Mensen met en mensen zonder bouwervaring werken zij aan zij en bouwen samen een huis. Het bouwen met strobalen is vaak een heel sociaal gebeuren.

Mensen die een huis van strobalen bouwen nodigen meestal hun vrienden, familie en kennissen uit om mee te bouwen. Er wordt veel gelachen op een strobaalbouwput, mensen zijn ontspannen en met plezier aan het werk. Het bouwen van een strobalen huis kan goedkoop zijn en is daarom voor mensen met een smalle beurs, of in gebieden waar mensen in armoede leven een goede uitkomst. Of je nu een strobalen huis van een miljoen bouwt, of een klein huisje van 500 euro, beide huizen zijn mooi en prettig om in te wonen. Strobalen huizen zijn mooi Een strobalen huis ademt een vriendelijke en natuurlijke sfeer uit. De dikke strobalen muren met hun subtiele ronde vormen hebben een speciaal karakter en zijn erg mooi, zeker wanneer deze met leem zijn gestuct. Voor wie nog niet is overtuigd van het gemak en het comfort van strobalenbouw is het de hoogste tijd om eens een kijkje te nemen in een strobalen huis!

--------------------------------------------------------------------------

Wonen in Stro

Michel Verschoor
freelance-journalist

In Ouwerkerk, een dorpje op het Zeeuwse Schouwen Duiveland, bouwt de 65- jarige Jan Sonneveld aan zijn 'droomhuis'. De gepensioneerde verzekeringsadviseur raakte jaren geleden in de ban bij het lezen van The Straw Bale House, hèt standaardwerk voor de aspirant strobalenbouwer. Sonnevelds strohuis is nu in aanbouw. Inclusief een garage krijgt zijn woning een omtrek van tien bij dertien meter. Met zijn ronde vormen neigt het naar organische architectuur. Tot aan het dak van zijn toekomstige villa worden de muren opgevuld met zo'n vijftig centimeter brede balen van graanhalmen.
Sonneveld heeft hoge verwachtingen van het huis. Rumoer van straat zal straks maar moeizaam doordringen. De akoestiek is volgens Sonneveld meer dan aangenaam. De binnenmuren krijgen een leemlaag; de buitenmuren worden met een mortel van schelpenkalk en tras-cement laag over laag waterdicht gemaakt. De hoeveelheid cement in de buitenmuur is gering, want cement vermindert het ademend vermogen van muren. "En dat is nu juist een van de bijzondere kenmerken van het huis van stro", zegt Sonneveld.
Strobalenbouw heeft milieuvoordelen. Bij de productie van een ton stro komt vijftig keer minder CO2 vrij dan bij de productie van dezelfde hoeveelheid beton. Na sloop gaat het spul zonder schadelijke effecten op in de kringloop. "De isolatiewaarde van strobalen is bovendien drie keer groter dan volgens Nederlandse bouwvoorschriften vereist is," weet de Haagse strobalenspecialist Martin Oehlmann, die zich, bij gebrek aan Europees onderzoek, baseert op research van het U.S. Department of Energy.
Bewoners van strobalenhuizen in de Verenigde Staten besparen ongeveer de helft aan energiekosten in vergelijking met bewoners van conventionele behuizing. Ook Chuck Bruner, eigenaar van een Amerikaans strohuis in Wyoming, geeft er hoog van op. In een Amerikaans milieutijdschrift zegt hij verwarming 's winters alleen onder extreme weersomstandigheden te gebruiken. "En in de zomer blijft de woning lekker koel. Airconditioning hebben wij nog niet nodig gehad." Oehlmann: "Het ideale strobalenhuis past als een derde huid. Als de dikke wanden ademen zorgen ze voor een vrijwel constante temperatuur."

Navajo-huizen
Stro en leem worden al sinds mensenheugenis gebruikt bij huizenbouw over de hele wereld. De belangrijkste impuls kreeg strobouw echter met de uitvinding van de balenpers in de Verenigde Staten in 1880. Innoverende kolonisten in Nebraska zagen een prima grondstof in de uitvergrote bouwstenen. Tussen 1890 en 1930 werden er zo'n veertig huizen, schoolgebouwen en kerken neergezet. Sinds de jaren dertig is stro als bouwmateriaal in de Verenigde Staten altijd op kleine schaal toegepast. Een van de grootste tot nog toe gerealiseerde projecten is het distributiecentrum van Real Goods, een natuurvoedingsketen.
Ook de impact van het Navajo-project is opmerkelijk. Navajo Nation, dat zich uitstrekt overdelen van Arizona, Nieuw Mexico en Utah, is met bijna 200.000 inwoners het grootste Amerikaanse reservaat voor de inheemse bevolking. Begin jaren negentig blijkt uit onderzoek van het Amerikaanse Department for Housing and Urban Development dat de Navajo-'indianen' dringend behoefte hebben aan adequate behuizing. De uitvoering daarvan blijkt ingewikkeld, want hout en elektriciteit zijn schaars in de afgelegen gebieden en de loon- en materiaalkosten hoog. Navajo-leiders geven bovendien de voorkeur aan betaalbare, energiezuinige woningbouw die de eigen identiteit en cultuur waardig is en gebruik maakt van regionale grondstoffen en lokale arbeiders. In samenwerking met verschillende Amerikaanse ministeries wordt een concept ontwikkeld waar vertegenwoordigers van de Navajo Nation mee instemmen. De keuze viel op een woning van strobalen en adobe (in zon gedroogde stenen). Die materialen zijn goedkoop, lokaal voorradig als agrarisch bijproduct en na een training door iedereen als bouwmateriaal te gebruiken. In de zomer van 1993 wordt een eerste demonstratiewoning neergezet in Ganado, Arizona. In het Navajo-reservaat vindt woningbouw aan de hand van het strobalenconcept de laatste jaren navolging.

Aardbeving-bestendig
De geschiedenis van de Europese strobalenbouw is minder kleurrijk. Toch is de methode hier niet onbekend. In het Brabantse Heeze geeft een architect vlak na de Tweede Wereldoorlog de voorkeur aan stro. Er is in die tijd gebrek aan van alles, behalve aan stro.
In het Franse Montargis staat Maison Feuillette, een strobalenhuis daterend uit 1921. Sinds 1986 zijn er in Frankrijk zo'n vijftien gebouwen bijgekomen. Volgens strobalenspecialist Oehlmann is de hernieuwde belangstelling vooral te danken aan voorstanders in "de ecologische hoek." Met name in het circuit van internationale ecodorpen is de bouwmethode in opmars. Tijdens de alternatieve Habitat-conferentie in Istanboel in 1996 gaven vertegenwoordigers van het Deense Gaia Netwerk een demonstratie van strobalenbouw. Sindsdien zijn strobalenhuizen gebouwd in onder meer de leefgemeenschappen Pommritz en ™kodorf in Duitsland en Findhorn in Schotland.
Maar ook particulieren in Nederland hebben het materiaal (her)ontdekt. Op tal van plaatsen in ons land zijn projecten met strobouw. Er zijn bouwvergunningen verleend in Heerden en Hoenderloo. In Harderwijk verrijzen strobalen vakantiehuisjes en een bioboer in Vreeland trekt binnenkort een nieuwe stal op van gestapelde strobalen.
Kenners als Oehlmann voorspellen een verdere toename van de strobalenbouw zodra het materiaal als volwaardig en milieuvriendelijk wordt geaccepteerd. Oehlmann ziet het liefst dat er nader technisch onderzoek komt naar de ecologische voordelen. En dan is er nog een handvol vooroordelen uit de weg te ruimen. Want een strobalen constructie zou nogal brandgevaarlijk zijn en voor muizen is het er prettig toeven. Daar krijgt de strobalenlobby nog een harde dobber aan? Oehlmann: "Een strobaal afgewerkt met leem of stuc is beter tegen vuur bestand dan menigeen zou vermoeden. Hout brandt eerder. En muizen vreten zich niet zo snel door een goed afgewerkte muur heen." Van instortingsgevaar wil geen van zijn vakbroeders iets weten. In gebieden met aardbevingsgevaar is een huis van stro zelfs beter bestand tegen aardbevingen dan een stenen variant.

Slapeloze nachten
Toch kan volgens Oehlmann pas van een succes worden gesproken als strobalen ook bij grote bouwprojecten hun intrede doen. "De impact blijft minimaal als alleen een handvol milieumensen het concept omarmt." Maar voorlopig bevindt de bouw met strobalen zich in Nederland nog in een experimenteerfase. En zolang onderzoekers, overheid en progressieve bouworganisaties als de Stichting Experimentele Volkshuisvesting een afwachtende houding aannemen, zal het daar voorlopig ook blijven. De polderpioniers zijn bij de bouw van hun experimentele villa's de komende jaren voor een groot deel aangewezen op de steun van sympathisanten en de helpende hand van vrijwilligers.
Dat geldt ook voor Jan Sonneveld in het Zeeuwse Ouwerkerk. Het huis is half af, maar het grootste deel van zijn spaargeld zit nu al in zijn toekomstige huis. Hij heeft er slapeloze nachten van. Het ligt niet aan de prijs van de strobalen, want die schafte hij aan voor zo'n duizend gulden bij een boer in de omgeving. Toch is het zeker dat de kosten de begrote drie ton zullen overschrijden. Sonneveld: "Veel extra geld is geïnvesteerd in het stalen skelet en het stalen dak. Een concessie die ik om bouwtechnische redenen moest doen aan het oorspronkelijke milieuvriendelijke uitgangspunt." Strobouw hoeft overigens niet zo duur te zijn. Sonneveld wil een groen dak van sedum, een onkruidwerend vetplantje dat bestand is tegen droogte en samen met de aarden onderlaag het leefklimaat binnenshuis ten goede moet komen.

Geld is een illusie

willemvroon — Sat, 05 Jan 2008 12:02:35 CST

Geld bestaat helemaal niet. Het wordt aan ons gegeven met het doel om het weer af te pakken. Ik zal, voor alle duidelijkheid, een voorbeeld geven zodat duidelijk is waar ik naar toe wil met mijn verhaal van vandaag.

Stel je voor, je verdient 2000 euro. Netjes legaal en wit, dus hou je er 1000 van over. De rest mag je afgeven aan de belastingdienst.
1000 Euro over. Laten we voor de aardigheid en om het allemaal overzichtelijk te houden, met dit geld boodschappen gaan doen bij Albert Heijn. Over het algemeen zit er 20% belasting op die artikelen, dus gaat er 200 euro van de aankopen naar de belastingdienst.
800 Euro over. Niet meer van jou, maar in de kassa van Albert Heijn. Laten we er voor het gemak van uitgaan dat van dat geld, het salaris van de manager wordt betaald. Die heeft een aardig salaris, en betaalt 50% belasting. Dus is er van die 2000 euro waarmee we dit verhaal zijn begonnen op dit moment nog...
400 Euro overgebleven. De andere 1600 heeft de belastingdienst al te pakken. Toevallig is de manager toe aan een nieuwe auto, dus daar wordt die overgebleven 400 euro bijgelegd. Uiteraard moet hij over die aankoop belasting betalen, zelfs als je manager bent van Albert Heijn, en niet een beetje ook, want buiten de 20% belasting mag er ook nog 38% bijzondere verbruikersbelasting betaald worden, dus als dat betaald is, blijft er globaal...
170 euro over. In de kassa van de autodealer, die het nodig heeft voor het betalen van het salaris van zijn monteur, die globaal 40% belasting betaald. dus houdt hij er...
102 Euro aan over. Daar gaat hij boodschappen van doen bij Albert Heijn, koopt artikelen met 20% belasting, dus er gaat uiteindelijk maar...
80 euro via de kassa van Albert Heijn naar het salaris van de kassiere. die er 25 euro van aan de belastingdienst moet betalen, en er dus uiteindelijk 65 euro aan over houdt.

Kortom, uiteindelijk gaat alles wat u en ik krijgen, terug naar de belastingdienst. Als dat zo is, komt uiteraard de vraag op: hoe kan het dan slecht gaan met de economie?

Dat komt omdat de kassiere, die we voor het gemak even Annie zullen noemen, met dat geld een fles parfum koopt die niet in Nederland is gemaakt, maar uit Amerika komt. En daar zit pakweg 20% winst op, die niet bij de Nederlandse, maar deze keer bij de Amerikaanse onderneming terecht komt. 13 Euro die niet in de Nederlandse, maar in de Amerikaanse kas terecht komt. Waardoor er van die 2000 euro waarmee we begonnen zijn, 'slechts' 1987 euro kan worden teruggepakt.

Gelukkig dat er af en toe een Amerikaan een Nederlands product koopt, zodat we het een beetje recht kunnen trekken.

Voor alle duidelijkheid, we hoeven hier natuurlijk niet aan mee te doen. Tot op zekere hoogte ontkomen we er niet aan, maar je bewust zijn van de wereld waar je je in bevind is al een goed begin.

Levenstijl

Anonymous — Tue, 09 Jan 2007 13:17:07 CST

ZELFVOORZIENEND LEVEN IS EEN LEVENSSTIJL

Bij zelfvoorzienend leven denken mensen al snel aan de hobbyboeren, de tuinfreaks en de jaren-‘60-idealisten-met-wollen-sokken... Zonder die doelgroepen ook maar enigszins te kort te willen doen, laten wij op ZelfvoorzienendLeven.com zien dat het veel meer is dan dat.

Wat wil je?
Maar het is natuurlijk niet zo vreemd dat de gedachten meteen uitgaan naar tuinen, land en dieren. Leven van het land is immers de oudste vorm van zelfvoorzienend leven. Het is nog niet zo lang geleden dat de meeste mensen zelf een moestuintje of volkstuintje hadden. In de laatste jaren is dat in rap tempo verdwenen. Mensen hebben geen tijd meer. Althans dat denken ze. Want in hun drukke agenda’s vind je vaak wel tijd voor de sportschool, de bioscoop en het etentje. En waarom zou in dat rijtje ook je werk in de tuin of het verzorgen van je dieren niet kunnen staan. Als je dat wilt natuurlijk. Tijd hebben is altijd nog een kwestie van prioriteiten, van keuzes maken. Wat wil je nu echt!
En misschien zou je dan best graag weer wat met een tuin of met dieren willen doen, maar weet je niet goed hoe te beginnen. Misschien heb je vroeger nog wel met je ouders meegeholpen in de moestuin, of op vakantie bij opa op de boerderij... En je heb ook al wel eens met een doe-het-zelf-boekje in je handen gestaan. Maar het blijft een hele stap - waar te beginnen?

Ieder zijn of haar eigen reden...
Stel: je hebt het goed en je woont sinds kort weer op het platteland. Een huis of een woonboerderij met veel grond er omheen. En je wilt er graag wat mee doen, maar weet niet goed wat bij je past, hoeveel tijd de dingen gaan kosten en wat je kunt. Je bent dan hier op het juist adres. Kijk eens rond bij de verschillende pagina’s over de moestuin, de boomgaard of dieren houden. Voor jou zou het ook goed kunnen zijn om eens advies op maat te vragen.
Stel: je hebt het niet zo ruim en geld voor dure hobby’s heb je niet. Sterker nog: je zou je uitgavenpatroon graag wat willen terugschroeven. Maar tijd heb je wel, omdat je een deeltijd baan hebt of omdat je om wat voor reden dan ook moet leven van een uitkering. Waarom zou je niet een (kleine)moestuin beginnen in je eigen achtertuin of op een stukje grond van vrienden? Waarom zou je niet je eigen brood gaan bakken - je hebt een leuke hobby, je hebt het lekkerste brood wat er is en je bespaart nog geld ook...

Zuinige warmte in huis

belenna — Wed, 20 Dec 2006 08:44:21 CST

Zuinige warmte in huis kan worden bereikt door:
* houtkachel
* goede isolatie
* woonmantel

De houtkachel
Er zijn vele soorten houtkachels, maar de meest rendabele zijn toch wel de tegelkachel en de speksteenkachel.
Bij deze soorten stook je op een bijzonderkoude dag 2 uur en je hebt 24 uur warmte ervan.
Het hout kun je op diverse manieren verkrijgen.
1. zelf kappen
2. zelf verzamelen
3. afvalhout
4. fabriekshout

1. Het zelf kappen van hout is een tijdrovende bezigheid, maar geeft veel voldoening. Zorg voor goede veiligheid tijdens het vellen van de boom. Een motorische houtzaag is eigenlijk een must.
Mocht je een goede electriciteitsvoorziening hebben, dan kun je ook kloof en zaagmachines aanschaffen en/of huren, dat neemt veel werk uit handen. Wellicht kun je deze in een coop aanschaffen?
2. Tijdens de boskap in de herfst willen er nog wel eens stronkjes overblijven in het bos. Degenen die dichtibj de weg liggen kun je meenemen, die liggen als restafval.
3. Afvalhout kun je verkrijgen bij verbouwingen, etc. Maar ook pallets kunnen kleingemaakt worden en verstookt worden. Let er wel op dat het hout vrij is van chemicalieën, w.o. verf.
4. Fabrieken en/of bedrijven die kozijnen/trappen, etc. maken willen wel eens restafvalhout hebben. Probeer zo'n fabriek te benaderen. Daar kun je voor een schappelijke prijs hout halen.

Goede isolatie
Graag aanvulling van een deskundige hierover.

Woonmantel
Dit is een compleet pak meestal van borg-stof gemaakt, die je in huis aan kunt doen, over je gewone kleding aan. Het kan ook bestaan uit een deken of oude slaapzak met gaten voor voeten en handen, die helemaal om je heen dicht te ritsen en te knopen is. Hierdoor heb je het warmer, en hoeft de verwarming minder hoog gezet te worden. Het scheelt zeker 4 graden dat de verwarming lager gezet kan worden!
Het patroon voor een woonmantel is te verkrijgen voor €14,95 op: http://www.naaipatronen.nl Kwiksew patroonnummer K2727 (A) of anders staat een eenvoudig patroon in de vrekkenkrant.

Melanie

Home

boelepytsma — Thu, 14 Dec 2006 15:52:40 CST

Welkom op de Zelfvoorzienend Leven Wiki!

Op deze website bouwen liefhebbers van het zelfvoorzienenende leven samen aan een platform voor het zelfvoorzienende leven. Er kunnen artikelen worden gepubliceerd op verschillende terreinen en ik wil je dan ook uitnodigen je eigen kennis, ervaring en vaardigheid te delen met andere zelfvoorzieners. Ook ben je vrij de bestaande artikelen te redigeren en aan te vullen. Doe dat met respect voor het werk van je voorganger, maar doe het wel! Alleen door elkaar aan te vullen en, waar nodig, te corrigeren kunnen we een goede website bouwen.

Als een artikel 'volwassen' is zal ik het overnemen op de andere (meer statische) website over zelfvoorzienend leven, nl.: www.zelfvoorzienendleven.com. Op deze manier kunnen we als zelfvoorzieners zelf bouwen aan een goed, actueel en aantrekkelijk platform voor informatie, inspiratie en producten. Zodra er voldoende imput is van nieuwe informatie is het ook hoog tijd die site wat te moderniseren en uit te breiden. Maar eerst maar eens kijken of we zo nieuwe artikelen kunnen schrijven!

Mag ik op jullie hulp rekenen?

moestuin

boelepytsma — Sat, 11 Nov 2006 04:16:18 CST

Waar te beginnen?
Je wilt een moestuin aanleggen en je eigen groente gaan verbouwen. Wat heb je nodig? Heel basaal: een stukje grond dat niet te nat is en niet in de schaduw van gebouwen of bomen ligt, een schop, een hark en een schoffel en groentezaden. En natuurlijk wat tijd. Al met is dat dus behoorlijk te overzien! En wat krijg je daarvoor terug: heel veel plezier en voldoening en een zomer lang (en al snel langer) verse groente…

Hoe groot?
Je begint met de bepaling van de grootte en de plaats van je tuin. Je kunt het best niet te groot beginnen. Als het je in het eerste jaar meteen boven het hoofd groeit, doe je het misschien nooit weer. Maar als het je bevalt, kun je je moestuin elk jaar een beetje groter maken, totdat je de oppervlakte hebt die je bij je past. Om een seizoen lang voldoende groente te kunnen oogsten is 50 m2 per persoon een goed uitgangpunt. Je kunt dat dus vermenigvuldigen met het aantal mensen van je huishouden of vriendenkring waar je de opbrengst mee wilt delen. Maar als je nog nooit een moestuin hebt gehad zou ik eerst niet groter gaan dan 100 m2.

Waar?
Als je de moestuin bij je huis kunt en wilt hebben moet je een plekje zoeken waar de hele dag zon is en dus niet in de schaduw van hoge bomen of gebouwen. Ook moet de grond niet te nat zijn of helemaal zijn vastgereden door zware machines of auto's. En zelfs als je aan de zonnige zuidkant van hoge bomen je tuin wilt aanleggen (waar dus schaduw geen probleem is), zul je rekening moeten houden met de enorme hoeveelheid water en voedingsstoffen die bomen aan de grond onttrekken. Ga er maar van uit dat het wortelgestel van een boom net zo breed vertakt is als de kruin.

Als je gebruik gaat maken van een tuin op een volkstuincomplex, zul je vermoedelijk al goed bewerkte grond aantreffen. Wel is het dan goed om eens te informeren wie er voor je op die grond heeft geteeld. Als de persoon in kwestie niet meer te bereiken is, zullen je buren op de volkstuin er graag over vertellen. Doorgaans houdt men elkaar daar goed in de gaten. Vraag vooral even naar de mate waarin je voorganger bemestte en of hij of zij gif gebruikte. Beide wordt op sommige volkstuincomplexen erg overvloedig gebruikt!

De eerste bewerking
Eenmaal de plaats bepaald, moet je de grond gaan bewerken. Je zult moeten gaan spitten. Ook als je later een ander manier van tuinieren wilt gaan toepassen (mulchen of permacultuur), doe je er goed aan het eerste jaar te spitten of een andere grondige bewerking toe te passen. Ligt de grond al klaar, zonder dat er een dikke graszode op groeit, dan kun je volstaan met eenvoudig spitten (zie onder). Meestal verdient het de aanbeveling een beetje kalk aan de grond toe te voegen voor het stimuleren van het bodemleven. Kalk voor de tuin kun je het best kopen in korrelvorm (verwar dat niet met kunstmest, wat vaak uitsluitend bestaat uit stikstof).

Vaak zal de aanleg van een nieuwe tuin gebeuren op een plek waar nu gras groeit. Mocht je in de zomer of het najaar bedenken dat je het volgende voorjaar een moestuin wilt, dan doe je er goed aan de grond alvast af te dekken met folie. Je kunt stukken landbouwplastic vaak gratis halen bij boeren die het hebben gebruikt voor hun voederkuilen. Zij moeten betalen voor de afvoer ervan en zijn al lang blij dat jij ze daarbij helpt. Zorg dat de grond helemaal bedekt is en leg het folie goed vast met stenen, balken of hopen zand. Bedenk dat het zo enkele maanden ligt in een seizoen waarin het doorgaans hard waait, dus besteed er even goed aandacht aan. Het gras zal onder het folie sterven en de grond zal alvast wat losser worden. Als je dan in het voorjaar gaat spitten, heb je het een stuk lichter en is de grond alvast een beetje voorbereid.

Je tuin machinaal laten bewerken is ook een optie, zij het natuurlijk een dure. Maar voor het eerste jaar kun je het overwegen. Wil je geen zware trekker op je terrein hebben (en dat raad ik je ook sterk af), dan blijft eigenlijk alleen frezen met een tuinbouwfrees over. Soms kan er ook een klein enkelscharig ploegje achter, maar die ploegt dan waarschijnlijk niet diep genoeg. Frezen hakselt de grond en dus ook het onkruid of gras dat er op groeit. Als je al maandenlang je tuin hebt afgedekt met folie is dat inderdaad mogelijk. Je gras of onkruid is dan dood en met intensief schoffelen hou je je grond dan redelijk schoon het eerste jaar. Is je graszode nog groen, dan moet ik het je echt afraden. Het enige wat je dan doet met frezen is je gras en onkruid verspreiden en door de grond husselen . Schoffelen is daarna een marteling, omdat je schoffel steeds vastloopt in het onkruid dat door de hele toplaag heen zit. Grote kans dat je het gaat afleggen tegen het onkruid. Ik raad al met al handmatig spitten aan.

Bemesting voor het eerste jaar
De mate van bemesting van je tuin voor het eerste jaar is sterk afhankelijk van de grondsoort en het gebruik ervoor. Je zou eens moeten informeren bij boeren of andere tuinliefhebbers in de buurt wat hun ervaring is met de grond. Je kunt natuurlijk ook altijd een grondmonster laten doen en een bemestingsadvies aanvragen, maar dat kost nogal een paar centen. In principe kun je er vanuit gaan dat voor het eerste jaar je eigen ondergespitte graszode meer dan voldoende is. Je moet dan zeker kalk toevoegen aan de grond, want die help het bodemleven een handje bij het omzetten van het organisch materiaal. Is de grond erg arm dan kun je oude stalmest met stro of compost onderspitten. De stalmest moet minimaal een jaar oud zijn (als het gaat om paardemest), maar liever nog ouder (zeker als het koeiemest is). Ook in dit geval na het spitten een beetje kalk toevoegen aan de grond.

In de latere jaren van je tuin zul je gaandeweg zelf het gevoel moeten ontwikkelen wat je tuin nodig heeft en hoe jij het liefs tuiniert. Als je veel mulcht met compost (dat is een dikke laag compost op de grond strooien), zul je niet veel meer hoeven te bemesten. Maar niet elke grondsoort is daarvoor geschikt. Om de totale mineralenbalans weer te herstellen in je tuin is het wel goed om nu en dan je tuin te bemesten met gedroogd zeewier. Verderop, bij de wisselbouw zullen we daar nog op terugkomen.

Spitten
Spitten is de toplaag van je tuin omkeren. Sommige mensen menen dat dat een onnatuurlijk proces is en dat je beter de grond onaangeroerd kunt laten (zie permacultuur en mulchen). Voor sommige gewassen is dat ook terecht. Toch zijn de meeste groenten afstammelingen van wilde soorten die in verstoringmilieus groeien: de wilde kool aan de kust, een plek die voortdurend in beweging is, veel gewassen van berghellingen, waar ook altijd beweging en verstoring is… Spitten is dus helemaal niet zo onnatuurlijk als het lijkt.

Hoe diep je moet spitten is afhankelijk van je toplaag (een graszode of een klein beetje los onkruid) en van je onderlaag (als er een vaste storende laag in de grond zit, zal je tuin altijd nat blijven en dus veel last hebben van schimmelziekten). In de meeste gevallen is het voldoende voor de eerste keer als je anderhalve steek diep spit: je graaft eerst een 'voor' waarvan je de grond apart legt of brengt naar het einde van je tuin. De zode van die eerste voor leg je even apart. Vervolgens steek je de zode los voor de volgende voor, diep genoeg om alle graswortels en onkruidwortels mee te nemen en die leg je omgekeerd in de voor. Vervolgens spit je daar nog één schopdiepte grond overheen. Veel dieper moet je zode ook niet liggen, omdat je anders geen profijt meer hebt van de voedingstoffen die er vrijkomen bij het verteren ervan. Als je aan het einde van het te spitten gedeelte komt leg je in de laatste voor de zode die je apart hebt gelegd van de eerste voor en vult die vervolgens met de grond daarvan.
Heb je echt een harde laag in de grond zitten, dan zul 2 steek diep en in sommige gevallen zelfs 3 steek diep moeten spitten. Toch komt dat maar zelden voor en je zult je dan ook moeten afvragen of je niet een betere plek kunt vinden voor je tuin. Het is goed om dan advies te vragen aan een ervaren tuinier.

Een teeltplan
En dan kun je aan de slag. Je tuin ligt er mooi gespit bij, zwarte, geurende maagdelijke grond. Je moet gaan zaaien en poten. Maar wat ga je verbouwen en waar moet je dat planten? Wat – dat is natuurlijk afhankelijk van wat je graag op je bord ziet – met die keuze kunnen we je niet helpen. Maar wat komt waar – dat is erg belangrijk: je moet een teeltplan maken.. En dat is niet alleen een plan voor het eerste jaar, maar je moet verder denken, je hoopt nog jaren plezier van je tuin te kunnen hebben. We gaan er van uit dat je biologisch gaat telen, dus zonder vergiften en zonder kunstmest (zuivere stikstof). In dat geval zul je met overleg je tuin moeten beheren om de ziektedruk minimaal te houden. Je moet wisselteelt gaan toepassen.

Wisselteelt
Wisselteelt is belangrijk voor tal van gewassen. Aardappelen worden gevoelig voor aardappelmoeheid als ze vaker dan eens in de 4 jaar op dezelfde plek worden geteeld, kool wordt gevoelig voor knolvoet en voor tuinbonen kun je zelfs maar beter eens in de acht jaar hetzelfde stukje grond weer opzoeken. Daarom verdeel je de te telen groente in groepen en met die groepen loop van je van jaar tot jaar door je tuin heen. Traditioneel is een verdeling in 4 groepen. Dat is dan ook wel meteen het minimum, maar als je dat consequent toepast kan het ook voldoende zijn. Zeker als je binnen de groep ook nog enige variatie toepast. Je bonen en erwten (vlinderbloemigen) komen na vier jaar weer terug op dezelfde plek, maar als je de volgorde van de soorten dan omwisselt, staan je tuinbonen dus pas na 8 jaar weer op hetzelfde plekje.

De indeling van de groepen wordt bepaald door de gemeenschappelijke ziektegevoeligheid, door de verwantschap in mestbehoefte en in de mogelijkheden om ze in combinatieteelt te gebruiken (waarbij de vijand van de één wordt verjaagd door de geur van de ander). De traditionele vierendeling is (1) aardappelen en tomaten (is familie van elkaar), (2) blad-, wortel- en knolgewassen, (3) alle soorten koolgewassen en (4) peulvruchten: erwten en bonen (vlinderbloemigen). Wijk hier niet van af, ook niet door in de winter maar even boerenkool te zetten op het gedeelte waar je aardappelen had – vroeg of laat gaat het zich wreken!

Hiermee creëer je ook een goede bemestingsvolgorde in je tuin: de aardappelen en de kolen kunnen wel wat goedverteerde stalmest hebben en dus bemest je elk jaar twee van de vier delen van je tuin. De peulvruchten zijn allemaal vlinderbloemigen en voegen nog stikstof aan de grond toe – waar op hun beurt de aardappelen weer goed van gedijen. Voor een meer gedetailleerdere wisselteelt of voor een andere (in vijven of zelfs in zessen) verwijs ik je naar de boeken.
Vaste planten

Je zult misschien ook een plekje in je tuin willen reserveren voor vaste planten zoals rabarber, asperges of aardbeien. Je kunt dat het best buiten je veldjes voor wisselteelt houden. Je kunt er een rand van maken in je tuin of een cirkel in het midden van je tuin waar je de blokken voor wisselteelt omheen aanlegt.

Zaaien
Dan kun je gaan zaaien en poten. Als je zaad hebt gekocht staat op de achterkant van het zakje altijd de informatie over de zaaitijd, het eventuele uitplanten en de oogsttijd. Ook staat er vaak bij hoe diep je moet zaaien en op welke afstand. Om een beetje een planning te maken kun je de zaaikalender raadplegen. Dan weet je ook wanneer je welk gedeelte van de tuin zaaiklaar moet hebben. Om te zaaien maak je de grond goed los en fijn en vlak (met een hark). Doe dat niet eerder dan wanneer je gaat zaaien. Bij hevige regen slaat de grond snel dicht als je het heel fijn maakt en bij lange droogte gaat het stuiven. Beide zijn niet goed voor je grond.

Bij het zaaien moet je wel even blijven letten op het weer. Elk zaad heeft een bepaalde kiemtemperatuur. Als je weet dat de dagen na het zaaien van een bepaald gewas de temperatuur lager blijft dan de kiemtemperatuur, kun je beter even wachten op wat warmere dagen (overigens loop de temperatuur aan de grond snel op als de zon er even op schijnt, dus het valt ook nogal eens mee). Hetzelfde geldt natuurlijk voor de verwachting van zware regenval. Het zou makkelijk de lichte zaadjes wegspoelen en dan kiemen je gewassen in de randen van je paadjes…

Mensen die biologisch-dynamisch willen telen letten ook op de samenstand van zon, maan en sterren en onderscheiden: bladdagen, bloemdagen, worteldagen, etc. en stemmen daar ook het zaaien op af. Daar zijn elk jaar nieuwe zaaikalenders voor. Wie daarover meer wil weten, verwijs ik opnieuw naar de specifieke literatuur en sites daarover.

Onderhouden: wieden en schoffelen
Na het zaaien ga je het wonder meemaken van het kiemen en groeien van je gezaaide gewassen. Zelfs voor ervaren tuiniers is dat altijd weer een heerlijk moment. Je hebt je gewassen op een rij gezaaid en een paar dagen later zie je het rijtje zichtbaar worden met kleine groene blaadjes die de grond uitkomen. Geniet ervan!

Maar behalve het zaad dat je zelf hebt gezaaid zit er in de grond ook ongelofelijk veel zaad van grassen en andere planten die we in de moestuin zien als onkruid. Omdat je graag sla wilt oogsten en spruiten en worteltjes, zul je je gezaaide gewassen moeten beschermen ten overwoekering. Je zult gaan wieden en schoffelen. Wieden is het uittrekken van onkruid, met wortel en al, en schoffelen is het losmaken van een dunne bovenlaag van de grond tussen je gewassen. Schoffelen doe je tussen je gewassen, wieden dicht bij de gewassen, daar waar de schoffel ook je groente zou kunnen beschadigen.

Schoffelen oogt heel simpel en kan dat ook zijn – als je het goed doet. Schoffelen is niet de grond losmaken en dus diep steken (je kunt natuurlijk wel met een schoffel de grond losmaken, maar dat is wat anders). Je houdt het blad van je schoffel horizontaal en maakt een dun laagje grond van 1 a 2 cm los, zodat alles wat daarin kiemt en groeit, sterft en verdroogt. Je kunt dan ook je gewiede en losgeschoffelde onkruid laten liggen. Het sterft af en voedt de grond weer. Als het nu een hele lange tijd nat weer is, is het wel goed om het weg te harken, omdat het anders steeds weer wortel kan gaan schieten. Het dunne schoffellaagje dat je zo door herhaald schoffelen creëert beschermt de grond tegen onkruid en uitdroging. De stoflaag die hierdoor ontstaat onderbreekt de capillaire werking van de grond, zodat vocht van dieper uit de grond niet meer naar de oppervlakte wordt gezogen en verdampt.

Als je een keer het onkruid goed hebt aangepakt met wieden en schoffelen kun je ook gaan mulchen (zie verder). Ik raad je aan eerst wel te beginnen met schoffelen, omdat anders het onkruid door de compostlaag heen groeit en je alleen nog maar kunt wieden. Dan maak je je tuin veel arbeidsintensiever.

Uitplanten of uitdunnen
Veel gewassen moet je na het zaaien nog een keer verplanten of je moet de rijen uitdunnen, omdat het gewas anders te dicht op elkaar komt te staan en niet tot volwassen planten kan uitgroeien. Op de achterkant van je zakjes zaad zul je daarover ook informatie kunnen vinden. Van belang is de fase waarin het moet gebeuren. Het plantje dat je uitplant moet niet te kwetsbaar zijn, maar soms is het ook niet goed om te laat uit te planten omdat de plant dan sneller de neiging heeft om zaad te vormen (bijvoorbeeld bij andijvie). Voor het plantje is verplanten een 'trauma' zoals dat dan heet en dus worden 'overlevingsstrategieën' ontwikkeld: overleven en dus zaad vormen…

Wat eerder gezegd werd bij de wisselteelt moet ook hier even weer worden genoemd: vergeet niet je wisselteelt. Zaai dus ook je kool niet uit op een ander gedeelte dan je kolenveldje van dat jaar – soms is het namelijk erg verleidelijk dat nog even snel ergens anders te doen. Wees hierin streng voor jezelf, het is het behoud van je tuin in de komende jaren.

Oogsten
Van sommige gewassen kun je enkele weken na het zaaien al oogsten. Vooral bladgroenten zoals spinazie, pluk- of snijsla en snijbiet kunnen heel snel worden geoogst. Het is elk jaar weer een feest om je eerste voorjaarsgroente te kunnen oogsten. In de loop van de jaren kun je je teeltplan ook gaan afstemmen op een gevarieerde oogst gedurende het hele siezoen. Zo zou je wekelijks een beetje spinazie kunnen zaaien en een paar slaplantjes kunnen uitplanten. Je hebt dan altijd weer nieuwe, verse groente en je houdt het gevarieerd in de keuken.

De piek van je te oogsten groenten ligt in de maanden juli en augustus. Wees je daar van te voren goed bewust van, het zijn namelijk ook je vakantiemaanden. Het is zonde als je een half jaar druk in de weer bent geweest in je tuin en dan 3 weken in Frankrijk te zitten terwijl de oogst van je meeste gewassen ligt te verkommeren in je tuin. Probeer te plannen met zaaien en uitplanten en schakel eventueel familie en vrienden in om de groente die klaar is te oogsten.

In principe kun je een heel jaar van je eigen tuin eten. Om te voorkomen dat je niet de hele winter alleen maar kool en ingemaakte bonen hoeft te eten zul je gewassen moeten gaan telen die vroeg te zaaien en te oogsten zijn (voor meteen na de winter) en gewassen die nog lang groen blijven en zo mogelijk ook winterhard zijn (dan kunnen ze vorst hebben). En er zijn meer gewassen dan alleen maar kool en prei die je in de winter kunt overhouden op je tuin. Kijk daarvoor in de literatuur of bezoek eens de site van De Nieuwe Akker. Ook een koude bak (dat is een bak met een glasplaat er op) of een kas kunnen je helpen een langer teeltseizoen te creëren. Je hebt het dan wel over tuinieren voor gevorderden.

Compost en mulchen
In de loop van een heel groeiseizoen komt er veel groen afval vrij. Onkruid, blad van groente die je wegsnijdt, overtollig plantgoed en noem maar op. Ook andere delen van je tuin geven veel afval: gemaaid gras, blad, snoeiafval en onkruid. Je zou dicht bij je tuin een composthoop kunnen aanleggen of een speciale compostcontainer kunnen kopen. Goede compost is goud waard voor je tuin. Het stimuleert het bodemleven en je zorgt ervoor dat er niets verloren gaat in je tuin en op je erf. En dat is bij uitstek een zelfvoorzieningsgedachte. Elders op deze site vind je informatie over het maken van goede compost.

In je tuin kun je de compost goed gebruiken. Compost gebruik je vooral op je grond. Tussen je gewassen kun je een dikke laag (minimaal 5 cm) compost, nadat je die grond eerst goed hebt gewied of geschoffeld (zie boven). De grond blijft vochtig en veel organisch leven krijgt er een enorme stimulans van. Toch moet je je daarover eerst wel even goed laten informeren. Er zijn gewassen die daardoor juist gevoeliger worden voor schimmelziektes. Zelf heb ik hele goede ervaringen met het mulchen van de kolen – van de koolvlieg zul je dan geen last meer hebben zonder ook maar een druppel gif te gebruiken. Elders kun je meer lezen over andere biologische manieren van ziektebestrijding en -voorkoming

Je tuin in de winter: groenbemesting
Dan zit je eerste tuinjaar er op. De winter komt er aan. Je hebt nog enkele winterharde groenten op je tuin staan. Het is tijd om de balans op te maken over je eerste jaar: wat ging er goed, wat viel er tegen. Je kunt plannen gaan maken voor je volgende seizoen.

Om de druk van onkruid te verlagen in je volgende seizoen en tegelijk je grond goed te verzorgen zou je in het najaar groenbemesters kunnen zaaien. Dat zijn gewassen die de grond bedekt houden in de winter en daarmee het bodemleven beschermen. Maar ze houden ook veel voedingstoffen en mineralen vast die anders dreigen uit te spoelen tijdens het natte najaar. Bij zaadhandelaars kan je verschillende soorten groenbemesters vinden en informatie over welke groenbemester bij jouw tuin past. In het voorjaar spit je de groenbemester onder. Dat is wel belangrijk, want als je het zou wieden en weggooien onttrek je die voedingsstoffen alsnog aan je tuin.